“He pannenkoek!”

Dag meneer Engel. Ik bel u omdat u een klacht bij de gemeente heeft ingediend. Het gaat over snoeiwerkzaamheden aan de Bert Haanstrakade op IJburg. Wij hebben het uitgezocht en ik moet u helaas mededelen dat het is niet zo makkelijk als u denkt.”

Als organisatieadviseur heb ik een bijzondere belangstelling voor nieuwe vormen van organiseren. Vraagstukken in de samenleving zijn vaak zo complex dat niet een partij ze op kan lossen en ontwikkelingen gaan zo snel dat beleidmakers voortdurend achter de feiten aanholen. Hiërarchisch aangestuurde instellingen en samenwerkingsverbanden maken plaats voor vele vormen van zelforganisatie. Daar doe ik onderzoek naar in wat ik noem, de Expeditie Piramides & Pannenkoeken. Ik kijk hoe zelfsturing in de praktijk wordt toegepast, wat er goed gaat maar ook waar men tegenaan loopt. Soms ben ik de hoofdpersoon in mijn eigen verhaal, zoals in dit geval, toen ik een telefoontje kreeg van de gemeente Amsterdam.

Ik woon met genoegen aan de rand van de stad. Elke ochtend wandel ik met onze hond over een kade die uitzicht biedt op het Markermeer. Afgelopen maart valt mijn oog op twee bramenstruiken die zich opmaken voor het voorjaar. Frisse, jonge scheuten bedekken nu al een kwart van het pad waar ik – en in het hoogseizoen honderden gezinnen, ouderen, toeristen, mensen met een beperkingen, al dan niet met hond – overheen banjeren richting haven en strand. Ik voorzie een probleem. Als de bramenstruiken er zin in krijgen dan raakt het hele pad binnen de kortste keren overwoekerd. Vervelend, onhandig en gevaarlijk. Het gaat om twee struiken, ongeveer 10 meter uit elkaar, langs een kade met lengte van 1,4 km.

Ik ben een betrokken buurtbewoner en heb met de Verbeterdebuurt-app op mijn smartphone een melding gemaakt. Ik krijg binnen een dag een geautomatiseerd mailtje waarin staat dat het werk wordt ingepland. Fijn, vandaag heb ik weer aan mijn burgscherschapsverplichtingen kunnen voldoen.

Na een maand constateer ik dat de bramenstruiken zoals verwacht zijn gegroeid. Een derde van het pad is met stekelige takken bedekt. Ik stuur een nieuw bericht via de app en krijg het bekende mailtje waarin staat dat het werk wordt ingepland. Een maand later overkomt mij hetzelfde verhaal en een maand wéér. Ik krijg echter wel een ander mailtje binnen: mijn probleem is ondertussen opgelost! Voor de zekerheid ga ik kijken – ik heb een hekel aan #fakenews. Helaas, de struiken woekeren welig voort en driekwart van het pad is versperd.

Ik besluit te escaleren. Ik zoek het digitale klachtenformulier van de gemeente op en stort daar mijn hart uit. Ik ben benieuwd.

 

Tot mijn verrassing krijg ik binnen twee dagen een telefoontje. Een medewerker van de afdeling Beheer Openbare Ruimte staat op de kade en belt om te vertellen dat ze nu, terwijl wij elkaar spreken, aan het werk zijn. Hoera, ik word als participerende burger gehoord én geholpen!

Daags erna word ik nogmaals gebeld. Ditmaal door iemand van ‘kantoor’. Zij komt graag terug op mijn klacht. Ik moet namelijk weten dat de situatie heel ingewikkeld is, vele malen ingewikkelder dan ik mij misschien voor kan stellen. Het blijkt namelijk dat de kade niet van de gemeente is maar van Rijkswaterstaat. Rijkswaterstaat begrijpt het probleem maar geeft geen prioriteit aan het snoeien van 1,4 kilometer stadsdijk. Zij hebben hun handen vol aan majeure projecten zoals het opspuiten van 80 hectare zand voor IJburg 2 waar straks 15.000 mensen gaan wonen.

Huh? Project? Waar heeft deze mevrouw het over? Ik probeer het uit te leggen. Geen ‘project’ maar twee struiken, nog geen 10 meter uit elkaar, voor haar collega’s die elke dag door onze wijk rijden geen kwartiertje werk aan zullen hebben. “Nee meneer Engel, zo gaat dat niet. Er zijn duidelijke regels en daar moet de gemeente zich echt aan houden.”

Ik ben niet van de overheid-bashing. Ik ken te veel slimme, meedenkende en hardwerkende publieke dienaren om aan ‘bashing’ te doen. Waar ik mij wel overwind is zinloosheid en verspilling van publieke middelen. Hoeveel zou het snoeien van twee struiken kosten als men het met gezond verstand in één keer had opgelost? € 100,-, laten wij er € 200,- van maken als je het onderhoud van de Verbeterjebuurt-app meerekent, en het zou binnen een week afgehandeld zijn. De manier waarop men het nu aanpakt duurt het 18 weken, daalt het vertrouwen in de overheid en kost het minstens € 5000,-. Dan heb ik het niet alleen over het agenderen van mijn melding, het heen weer kaatsen tussen gemeente en Rijkswaterstaat en het afhandelen van mijn formele klacht. Wat men namelijk ook doet is de rand van 1,4 kilometer wandelpad kortwieken; daar zijn 4 mensen een hele dag mee bezig geweest!

Gelukkig loopt de ontmoeting tussen systeem- en leefwereld, tussen piramide en pannenkoek, ook vaak goed. Ik sprak laatst een programmanager van de Provincie Noord-Brabant bijvoorbeeld. Hij leidt een complex traject om de doelstellingen uit het klimaatakkoord te realiseren. Een Groot Vraagstuk kan je wel zeggen. Waar beleeft hij het meeste plezier aan? Aan tafel zitten met een boer die een familiebedrijf van 5 generaties om moet turnen. Praten over hoe ze elkaar het kunnen helpen. Zo kan het dus ook.

Ik heb een suggestie voor al die betrokken ambtenaren die het beste met ons burgers voor hebben: maak het niet te moeilijk. Kijk met ons wat het echte probleem is, kijk hoe wij het samen slim op kunnen lossen en kijk wat ieder in staat is om zelf te doen.

Mij mag je in ieder geval altijd bellen. Roep maar gewoon, “He, pannenkoek!”

 

“Sta jij ‘aan’ in je werk..?”

Ik ben verbijsterd

Tijdens een workshop die ik verzorg in een leertraject voor beleidsambtenaren van een ministerie in Den Haag verricht ik een mini-marktonderzoek: in hoeverre wordt er echt gebruik gemaakt van jouw kennis en kunde? Plat gezegd, kan je vol gas geven of rij je met de handrem erop? Ik ben verbijsterd over de reacties. 250 deelnemers hebben in de afgelopen anderhalf aan de workshop meegedaan en het gemiddelde antwoord schommelt rond de ‘50%’, waarbij sommigen weliswaar op ‘85%’ zitten maar anderen volmondig ‘35%’ roepen.

Het kan niet waar zijn – ‘50%’??!

Read more

Expeditie Piramides & Pannenkoeken blog #3: Amsterdam versus Hollands Kroon

Photo: Atta Kenare/AFP/GettyImages

“Ik ben ooit begonnen als hovenier, heb lesgegeven en ben hoofd geweest van de afdeling Groenvoorziening en sector Grondgebiedszaken van de gemeente Anna Paulowna. Vanaf 2012 kreeg ik de kans om leiding te geven in de fusieorganisatie Hollands Kroon. De afdeling Openbare Ruimte opbouwen en nog een aantal andere mooie projecten, zoals kwartiermaken van de sociale wijkteams. Eind 2015 vond ik het tijd om ruimte te maken – voordat je het weet word je onderdeel van het meubilair.”

Aan het woord is de nuchtere Erwin Baltus, Programmamanager Realisatie bij de gemeente Amsterdam, Stadsdeel Oost. Ik sprak hem over zijn ervaringen met zowel de piramide als de pannenkoek.

“Amsterdam is een olietanker. Het kost veel tijd om van koers te veranderen. Hollands Kroon is een speedboot; als je het vandaag bedenkt dan ga je het morgen doen.”

Voor deze blog pik ik een paar van zijn meest opmerkelijke observaties eruit.

Read more

Expeditie Piramides & Pannenkoeken blog #2: Flessenpost

Flessenpost: ontdekkingen in de ontmoeting tussen piramide en pannenkoek

In maart 2010 besluiten Linda Vosjan (bewoner-journalist), Stef Spigt (vertegenwoordiger van een coalitie van samenwerkingspartners) en ik (bewoner-organisatieadviseur) een borrel te organiseren voor leuke inwoners op het dan nog half afgebouwde IJburg, een nieuwbouwwijk bij Amsterdam. Het wordt een heugelijke soiree en wij besluiten de borrel voort te zetten. De reeks bijeenkomsten die volgen worden een hartslag in de wijk. Professionals, ondernemers en bewoners trekken gelijkwaardig op om dit groeiende deel van de stad mooier, duurzamer en veiliger te maken. De hartslag krijgt de naam IJburgDroomt-IJburgDoet mee. Na 25 avonden en 8 jaar serieus plezier maken komen wij tot de conclusie dat het genoeg is geweest. Niet omdat de fut eruit is maar omdat de wijk af is. IJDIJD zoals wij het zijn gaan noemen, heeft zijn functie gehad.

De gemeente, met wie wij als bewoners nauw hebben samengewerkt, laat dit niet onopgemerkt aan zich voorbijgaan. Men nodigt het organiserend comité uit voor een “learning dinner”: wat heeft de samenwerking tussen tussen overheid en samenleving, piramide en pannenkoek, voor alle betrokkenen betekend? Bij deze zeven opmerkelijke ontdekkingen.

Read more

Expeditie Piramides & Pannenkoeken vlog #0 : De AirBnB muur

Hoe zorg je ervoor dat de overheid weerbaar en wendbaar blijft en wat kan zelfsturing daarin betekenen? Toen ik het er laatst met een kennis over had zei hij, maak er een vlog over! Mijn lieve hemel, wat een lijdensweg… je wilt niet weten hoeveel re-takes er in deze 3 minuten film zitten. En dan nog gaat het geluid alle kanten op!

Het werken aan deze vlog staat symbool voor wat de overheid te doen staat: niet gaan voor perfectie maar lef tonen, experimenteren en leren door te doen. Dus bij deze, met alle oneffenheden van een eerste productie: Expeditie Piramides & Pannenkoeken, aflevering #0: de AirBnB muur. Nieuwsgierig? Scroll door en grinnik met mij mee!

Read more

Expeditie Piramides & Pannenkoeken blog #1 – Maar wat doen we dan met de de politiek…?

Ik was onlangs op een boekpresentatie van een gemeente in de Randstad over hun experimenten met overheids- en burgerparticipatie. De hiërarchische piramide van de overheid ontmoet een co-creërend netwerk van burgers, oftewel: de pannenkoek. Het gepresenteerde boek vertelt over succes en falen, over lef en vele geleerde lessen. Maar er komt ook een dilemma tevoorschijn: wat is in die samenwerking nu eigenlijk de rol van de soms eigengereide  politiek?

Read more

Bij een andere blik hoort een ander geluid

Ik heb in de afgelopen drie maanden een aantal opmerkelijke geluiden gehoord. Verandert er iets in onze blik op organisaties?

Overheid

Een vriend van mij is directeur bij een grote overheidsorganisatie. Hij vertelde mij dat hij in het afgelopen jaar een bijzondere wens heeft weten te realiseren. Hij heeft een groot aantal afdelingen weten op te heffen. Niet omwille van een bezuinigingsoperatie maar omwille van de effectiviteit. “Als ik naar onze organisatie kijk dan zie ik eigenlijk maar twee zaken: werk en mensen. Wat essentieel is, is dat die twee optimaal op elkaar afgestemd worden. Het werk vraagt om kennis en kunde en dat is wat mensen in huis hebben. En wie kunnen die match beter maken dan die mensen zelf?” 350 ambtenaren werken nu alsof zij ZZP-er zijn. Zonder de verkokering van afdelingen of de bemoeienis van management. Elke week wordt er een overzicht gepubliceerd van lopende projecten en programma’s. Medewerkers bepalen zelf waar zij hun bijdrage leveren. Ze weten waar ze goed in zijn en kennen hun eigen agenda. Derhalve bepalen ze zelf waar hun capaciteiten het best tot zijn recht komen. Natuurlijk zijn er Mast Diemerparkkanttekeningen te plaatsten bij dit concept. Niet elke medewerker voelt zich thuis in deze ‘structuurloze’ structuur. Je moet een zeker zelf-organiserend vermogen bezitten en verantwoordelijkheid willen dragen. “Sommigen vragen zich af wie nu hun leidinggevende is, degene die hen vertelt wat ze moeten doen. Dat zijn ze nu zelf. Dat is wennen.” Er blijft altijd een zekere mate van coördinatie en afstemming nodig. Deze wordt verzorgd door projectleiders en programmamanagers, en een klein team van coördinatoren. Maar het idee blijft eenvoudig: geef mensen de ruimte om het beste van zichzelf te geven in relatie tot de opgaves waar de organisatie voor staat.

Read more

Gedoe komt er toch

Geldstromen in netwerkorganisaties

In netwerkorganisaties ontstaat meestal wel gedoe. Niet zelden gaat het over geld.

Er komt geld beschikbaar en wie heeft dan recht op wat.

“Ik heb er al twee jaar onbetaald werken in zitten!”

“Ja maar als ik het contact niet had aangebracht, dan was de opdracht nooit bij ons terecht gekomen.”

“En als ik mijn expertise niet had ingebracht, dan hadden we de opdracht nooit uit kunnen voeren”

Hoe waardeer je de bijdrage van ‘productontwikkeling’, ‘verkoop’ en ‘productie’ in het proces van co-creatie?

Read more

Wat is wijsheid…?

flogging_dead_horse_what

The tribal wisdom of the Plains Indians, passed on from generation to generation, says that: “When you discover that you are riding a dead horse, the best strategy is to dismount.”

However, in government more advanced strategies are often employed, such as:
1. Buying a stronger whip.
2. Changing riders.
3. Appointing a committee to study the horse.
4. Arranging to visit other countries to see how other cultures ride dead horses.
5. Lowering the standards so that dead horses can be included.
6. Reclassifying the dead horse as living-impaired.
7. Hiring outside contractors to ride the dead horse.
8. Harnessing several dead horses together to increase speed.
9. Providing additional funding and/or training to increase the dead horse’s performance.
10. Doing a productivity study to see if lighter riders would improve the dead horse’s performance.
11. Declaring that as the dead horse does not have to be fed, it is less costly, carries lower overhead and therefore contributes substantially more to the bottom line of the economy than do some other horses.
12. Rewriting the expected performance requirements for all horses.

Read more

Van Vieren - voor de verandering

Je kunt ons altijd persoonlijk benaderen.
  We komen graag langs voor het goede gesprek.