26 maart 2018 Paul Engel

Expeditie Piramides & Pannenkoeken blog #3: Amsterdam versus Hollands Kroon

Photo: Atta Kenare/AFP/GettyImages

“Ik ben ooit begonnen als hovenier, heb lesgegeven en ben hoofd geweest van de afdeling Groenvoorziening en sector Grondgebiedszaken van de gemeente Anna Paulowna. Vanaf 2012 kreeg ik de kans om leiding te geven in de fusieorganisatie Hollands Kroon. De afdeling Openbare Ruimte opbouwen en nog een aantal andere mooie projecten, zoals kwartiermaken van de sociale wijkteams. Eind 2015 vond ik het tijd om ruimte te maken – voordat je het weet word je onderdeel van het meubilair.”

Aan het woord is de nuchtere Erwin Baltus, Programmamanager Realisatie bij de gemeente Amsterdam, Stadsdeel Oost. Ik sprak hem over zijn ervaringen met zowel de piramide als de pannenkoek.

“Amsterdam is een olietanker. Het kost veel tijd om van koers te veranderen. Hollands Kroon is een speedboot; als je het vandaag bedenkt dan ga je het morgen doen.”

Voor deze blog pik ik een paar van zijn meest opmerkelijke observaties eruit.

Je laat niets weg, je vervangt het

“Het creëren van een wendbare organisatie doe je niet door management, beleid en regels te schrappen maar door ze te vervangen door iets anders. Neem bijvoorbeeld de manager. Een manager wordt onder andere besteld om te coördineren, besluiten te nemen en conflicten op te lossen. In een organisatie zonder management moeten die dingen nog steeds gebeuren, alleen organiseer je het anders. Je zorgt ervoor dat medewerkers het zelf kunnen doen en invloed krijgen op de keuzes die ze maken. Hetzelfde geldt voor regels. Tijdens mijn eerste 6 maanden in Amsterdam kwam ik 129 kaderstellende, agenderende en programmerende documenten tegen die relatie hebben met de inrichting en ontwikkeling van de openbare ruimte. Ik begrijp waarom die stukken er zijn maar geen mens die er iets mee kan. Als je wendbaar wilt zijn, vervang die regels dan door een beleidsrichting en waarden van waaruit mensen hun werk kunnen doen. Als professional weet ik dan precies wat de bedoeling is en in geval van twijfel win ik advies in bij mijn collega’s.”

Voor een kleine gemeente was de afstand tussen apparaat en bestuur opmerkelijk groot

“In Hollands Kroon kennen mensen elkaar goed en zijn de lijntjes kort. Ondanks die nabijheid was er afstand tussen politiek en ambtelijk apparaat. Het was een functionele afstand die door de directie goed bewaakt werd: jullie bepalen het wat, wij het hoe. Dat is in Amsterdam anders. De invloed van de politiek is groter. Ik vermoed dat dit te maken heeft met de fase waar de organisatie in zit – we zitten midden in een centralisatieslag. Het is een schommelbeweging waarbij men nu inzet op controle en grip; de pendule zwaait straks wel weer de andere kant op. Dat zie ik nu al bij de gebiedsteams. Die hebben ruimte nodig om gebiedsgericht te kunnen werken.”

Ik ben niet van de zelfsturing. Ik ben wel van het flexibel organiseren

“Laloux? Nooit van gehoord. Ik ben niet zo van de theorie en ben ook geen fan van zelfsturing per se. Ik ben wel van het flexibel organiseren. Je moet in deze tijd snel kunnen reageren. Als je in Amsterdam beleid maakt dan ben je een jaar verder voordat de spelregels formeel zijn vastgesteld. Hoe vaak is het beleid dan alweer niet achterhaald? Kijk maar de discussie over AirBnB en deelfietsen. Reik professionals liever een kader aan, voorzie ze van de juiste hulpmiddelen en geef ze bevoegdheden zodat zij zich horizontaal kunnen organiseren. Dat plus steun als er een keer iets mis gaat.”

Gebiedsgericht en lijnsturing tegelijkertijd? Dat kan niet

“De Dapperbuurt is een bijzonder stukje Amsterdam. Elke gemeentelijke dienst pleegt er wel een vorm van inzet. De GGD heeft een plan ter waarde van drieënhalve ton om overlast van verwarde personen tegen te gaan. Kan dat niet effectiever vraag ik mij af, als wij het vraagstuk gezamenlijk vanuit de diensten bekijken? Misschien kan ik vanuit de Openbare Ruimte een belangrijke bijdrage leveren, bijvoorbeeld met goede voorzieningen of een activiteitenprogramma? Door vraagstukken gebiedsgericht aan te vliegen, ontschotting en ruimte voor zelforganisatie kunnen wij met minder belastinggeld meer bereiken. Maar nu loopt het vast omdat we óók via de lijn worden aangestuurd. Dan moeten beslissingen eerst via de piramide omhoog worden gespeeld. Je loopt het risico dat de belangen van de eigen dienst dan boven de belangen van de opgave worden gesteld.”

Estafettevraag uit Den Haag 1: men vraagt om meer structuur

“Leuke estafettevraag van de gemeente Den Haag: wat doe je als er om meer structuur wordt gevraagd terwijl je weet dat de oplossing is meer ruimte geven? Ik zeg, vraag door. Wat is de vraag achter de vraag, waar is meer structuur een antwoord op? Gaat het om zekerheid, rolduidelijkheid, carrièremogelijkheden, verantwoordingsplicht…? Het zijn allemaal zaken die je ook zonder structuur op kunt lossen.”

Estafettevraag uit Den Haag 2: hoe neem je het hoger management mee?

“Je neemt het hoger management en de politiek mee in een beweging naar zelforganisatie door informeren, informeren en informeren. Er moet wederzijds vertrouwen ontstaan. Hoe hoger in de hiërarchie, hoe groter de verantwoordingsplicht. Zet management en politiek niet ‘aan’ maar zet ze ‘in’. In Hollands Kroon hebben wij voor elke wethouder een profiel gemaakt. Daarmee hebben wij hun belangen expliciet gemaakt en wisten wij wat voor hen belangrijk is. In het begin werden wethouders door het management geïnformeerd maar later zaten mensen van de werkvloer bij hen aan tafel. Dat was even wennen maar uiteindelijk leidde het tot begrip voor elkaars positie en wederzijds vertrouwen.”

Estafettevraag vanuit het ministerie van IenW: wat doe je met miljoenenprojecten?

“Miljoenenprojecten in een zelfsturende organisatie worden niet anders uitgevoerd dan in een klassieke lijnorganisatie. Je gebruikt dezelfde rollen en regels. Wat ik wel zie is dat projectleiders in een pannenkoek organisatie zich extra bewust zijn van hun verantwoordelijkheid; er zit namelijk geen laag meer tussen als het misgaat. Als de spelregels niet duidelijk zijn, dan gaan betrokkenen ze wel duidelijk maken!”

Maar hoe zit het dan in Hollands Kroon met de top die het veld moest ruimen…?

“Je hebt het over de bouw van het gemeentehuis en de kostenoverschrijdingen die daarbij aan het licht kwamen? Dat zijn dingen die gebeuren, ongeacht het harkje van je organisatie.”

Tja, in dat licht zouden wij het ook over de beruchte Noord-Zuidlijn van Amsterdam kunnen hebben.

Tot slot, wil jij de Expeditie zelf nog een estafettevraag meegeven?

“Waar ik zelf nieuwsgierig naar ben is, welk governance-model komt er na zelfsturing? Want er komt een generatie Millennials aan die het weer heel anders wil doen. In welke organisaties gaan onze kinderen dus werken?”

Een mooie vraag om mee te nemen in de volgende etappe van de Expeditie Piramides & Pannenkoeken. Wil jij reageren of zelf een vraag insturen? Kijk bij onze lezingen en workshop of laat het ons weten.

Met dank aan Erwin voor het open gesprek en zijn inzet voor een weerbare, wendbare en waardegedreven overheid!

Tagged: , , , , ,

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *