4 mei 2018 Willem van Spijker

Waardegedrevenheid in het publieke domein

waardegedrevenheid in het publieke domein

De bedoeling
We horen het steeds meer, het zingt rond; we moeten waardegedreven handelen. We moeten gaan werken vanuit de Bedoeling.

En we zijn geneigd om dat te beamen; wie wil nu niet vanuit waarden en de ‘echte’ bedoeling werken?

En we willen best erkennen dat we in de waan van de dag, in de systemen waarin we werken, die waarden en bedoeling soms zijn kwijtgeraakt. Dat we regelmatig niet doen wat we eigenlijk willen. Dat Wouter Hart de spijker op zijn kop slaat als hij stelt dat we te maken hebben met verdraaide organisaties, waarin de systeemlogica sterker is dan het werken aan wat voor de klant, cliënt, patiënt of burger belangrijk is.

Nieuw Publiek Werken
We zijn drukdoende om Nieuw Publiek Werken gestalte te geven, een zoektocht naar versterking van de betekenis van – en naar nieuw elan voor het publieke domein in deze turbulente tijden. In de praktijken en gesprekken met mensen die werken in het publieke domein komen steeds drie begrippen terug als kapstok voor de ‘nieuw publiek dienaar’; Wendbaar, Weerbaar en Waardegedreven.

Dus, daar is hij weer…. Waardegedreven…

In deze tijden van onvoorspelbaarheid, van grote diversiteit aan krachten vanuit burgers en markt, vanuit politiek en vanuit systeemdruk, blijkt het almaar belangrijker te worden je eigen kompas te hebben als publiek dienaar.

De vraag is dan, hoe kom je tot dat kompas, hoe kun je je eigen koers bepalen en vasthouden.

Dat roept de vraag op: over welke publieke waardecreatie hebben we het eigenlijk? En over welke drijfveren hebben we het dan, wat zijn de waarden die jou bewegen?

Publieke waardecreatie
Rechtmatigheid, doelmatigheid en betrokkenheid zijn de onderliggende waarden die het Instituut voor Publieke Waarden na uitgebreid onderzoek onderscheidt in haar waardendriehoek. (Zie “Hoe waardeer je een maatschappelijk initiatief”, Kruiter, Kruiter en Blokker, 2015). Mooi getypeerd is hoe overheid, bedrijfsleven en samenleving ieder haar eigen waarde kent bij het werken in het publieke domein.

Tegelijkertijd geeft dat niet direct antwoord op de vraag, wat is mijn (publieke waarde) kompas, wat drijft mij als publiek dienaar. Dat was overigens de bedoeling van het IPW-onderzoek ook niet.

Zoeken, praten en denken over publieke waarden bracht ons vervolgens bij de vraag; wat zijn de toegevoegde waarden van het publieke domein eigenlijk. Welke waardecreatie vindt plaats? We komen tot drie velden:

  1. Daar waar toegang tot de basisbehoeften van mensen in het geding is; kunnen meedoen (onderwijs, paspoort, zorg, etc. )
  2. Daar waar collectieve/publieke voorzieningen gewenst zijn, omdat je t alleen niet redt (drinkwater, dijken, politie, klimaat, gas, etc.)
  3. Daar waar belangen op spanning komen (AirBnB, statushouders, omgevingswet)

Deze drie velden vertegenwoordigen de drie publieke basistaken. Al het werk dat in het publieke domein plaatsvindt is in één van deze drie velden onder te brengen.

Zoals Michael Moore in zijn studies over Public Value management aangeeft, is een permanent proces van legitimatie nodig vanuit de politieke en maatschappelijke democratie om aan deze waarden te mogen en kunnen werken als publiek dienaar. Alle publieke waarden staan voortdurend ter discussie; Dat is het mooie van democratie!

En iedere publiek dienaar probeert ook nog zo doelmatig en verstandig (kennis) mogelijk zijn bijdrage te leveren.

Professionele waarden
Als dit de publieke waarden en publieke taken zijn, als dit ‘de bedoeling’ in en van het publieke domein is, hoe is dat dan te verbinden met ieders persoonlijke professionele motieven?

Edgar Schein, hoogleraar aan het MIT Boston onderscheidt een aantal ‘loopbaan-ankers’, die mensen in beweging brengen. In de Nederlandse vertaling luidt de omineuze ondertitel ‘ontdek je werkelijke waarden’ (Schein, Loopbaan-ankers 2007).
Waar doe je het voor?

  • Plezier
  • Zekerheid/Veiligheid
  • Ambachtelijkheid/goed doen
  • Ambitie/steeds beter doen
  • Creativiteit
  • Samenwerken
  • Spiritualiteit/Idealisme
  • Vrijheid/autonomie

Ieder mens kent hierin een eigen mix van motieven, waarbij er volgens Schein altijd eentje dominant is.

Kompas
Komen tot je eigen kompas als publiek dienaar wordt mogelijk als je de verbinding weet te leggen tussen de publieke waarden en publieke taken waar je voor wilt staan en de professionele persoonlijke waarden die bij jou passen, waar je voor gaat.

Het vraagt zelfreflectie en collegiaal gesprek om je waardenmix, om je kompas goed te benoemen. Het vraagt daarmee het betreden van ‘de plek der moeite’ (prof. A. Wierdsma); met elkaar regelmatig een goed gesprek hebben over je kompas. In de waan van de dag, en onder druk van hectische ontwikkelingen en vele belangen, is koers houden niet gemakkelijk. De mensen met wie je werkt, kunnen je daarin scherp houden, als je bereid bent om op tafel te leggen en te onderzoeken welke waarden drijfveer zijn.

Schuren met systeemwaarden
Begin april 2018 vond de eerste Werkplaats Nieuw Publiek Werken plaats met dertig bevlogen publiek dienaren uit allerlei sectoren. Het zelf-onderzoek naar publieke waarden en drijfveren en het onderling gesprek daarover, bleek bijzonder waardevol. Het gaf veel mensen richting en koers; een eigen kompas.

Het (her)ontdekken van de publieke waarden waar je het voor doet, en het onderkennen van je professionele waarden en drijfveren, leidde soms tot een besef dat het botst op de waarden van de organisatie, van het systeem waarin je werkt.

Dat werd scherp zichtbaar en voelbaar bij een aantal organisatie-opstellingen die deelnemers deden op de werkplaats. Het systeem kan behoorlijk dwars zitten. Dat roept de vraag op of het mogelijk is om ook de systeemwaarden boven tafel te krijgen en daarin beweging te creëren.

Die vraag ligt nu voor, we hebben de antwoorden niet. We nodigen je graag uit om je mening hierover te delen. En bij de volgende werkplaats Nieuw Publiek Werken in oktober zullen we hieraan extra aandacht besteden (zie voor meer informatie www.vanvieren.nl).

Willem van Spijker, 26 april 2018

 

Tagged: , ,

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *